نخستین وبسایت تربیت بدنی وعلوم ورزشی

betrool

بررسی تأثير تمرینات منظم هوازی بر سلامت

 تمرینات هوازی در بهبود حالت روانی و نشانه های افسردگی بیماران روانی موثر به نظر می رسد. يكي از مهمترين تأثيرات ورزش و فعاليت بدني كه شايد كمتر در مورد آن بحث شده است نقش ورزش درتقویت سلامت عمومی است.

ورزش هوازی

این تحقیق با هدف بررسی تأثیر هشت هفته تمرینات منظم هوازی بر سلامت عمومی کارکنان مرد شرکت فولاد خوزستان انجام شده است. روش انجام این تحقیق از نوع نیمه تجربی ، علی پس از وقوع می باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کارکنان غیر ورزشکار شرکت فولاد می باشد (N= 450 ). برای این منظور تعداد 60 نفر به عنوان نمونه آماری تحقیق به روش تصادفی ساده انتخاب (n= 60 ) و به دو گروه 30 نفره تجربی و گروه کنترل تقسیم شدند. ابزار مورد استفاده در این تحقیق شامل پرسشنامه سلامت عمومی GHQ-28 برای سنجش سلامت عمومی كاركنان و دستگاه تردمیل برای اندازه گیری ظرفیت هوازی بود. بعد از بررسي نرمال بودن داده­ها و برابري واريانس­ها‏، داده­ها به روش آماري تحلیل کوواریانس چند متغیری جهت مقایسه نتایج پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل وتجربی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که نمونه آماری توانسته از تمرینات هوازی تاثیر پذیر باشد و مولفه های سلامت عمومی ، (نشانه های جسمانی ،افسردگی و اضطراب) بهبود پیدا کند. در حالی که در متغیر اختلال در کارکرد اجتماعی هیچ گونه تغییری مشاهده نشده است. بنا بر نتایج به دست آمده مبنی بر اثر بخشی فعالیت های ورزشی بخصوص هوازی درکاهش این اختلالات به تمامی افراد جامعه بخصوص کارکنان فولاد خوزستان که به دلایل مختلف دچار فشار روانی هستند توصیه می شود که جهت کاهش این اختلالات حداقل هفته ای سه جلسه تمرینات منظم ورزشی هوازی را انجام دهند.

واژگان کلیدی: سلامت عمومی، نشانه های جسمانی ،افسردگی ، اضطراب ، تمرین هوازی

مقدمه

پديده تربيت بدني و ورزش به عنوان يك ضرورت انكار ناپذير و يك نياز اساسي مورد توجه همگان قرار گرفته است. از آثار مفيد اين پديده، تأمين سلامت عمومی و جسماني و كاهش هزينه هاي درماني براي تمام افراد جامعه است. همة افراد در هر مقطع سني كه باشند چه مرد و چه زن، چه پير و چه جوان مي بايد به فعاليتهاي ورزشي بپردازند تا ازاثرات مفيد آن بهره مند شوند. امروزه توسعه تكنولوژي ، كم تحركي و بي حركتي در عصر حاضر که اجبارا به انسانها تحميل گشته است باعث بروز بسياري از بيماريهاي رواني و در نتيجه به مخاطره انداختن سلامت و تندرستي جسمي و رواني آنان خصوصا در کشور ما شده است در اين موقعيت حساس ورزش كردن در يك محدوده زمان معين مي تواند شرايط بدني را دوباره احياء كند و تعادل و توازن رواني برقرار سازد (تندنويس. 1371). يكي از مهمترين تأثيرات ورزش و فعاليت بدني كه شايد كمتر در مورد آن بحث شده است نقش ورزش درتقویت سلامت عمومی است با توجه به نقش تمرينات بدني بويژه تمرينات منظم ورزشی(هوازی) که موجب آمادگي دستگاههاي حياتي بدن از قبيل قلب، ريه، عضلات و همچنين باعث افزايش نيرو و بهبود دستگاههاي توليد انرژي در عضلات شده و خستگي را به تعويق مي اندازد (احمدی ، 1384) . یافته های چندی در حمایت از اینکه ورزش موجب تقویت سلامت عمومی افراد می شود توسط محققین مختلفی صورت گرفته است. برای نمونه، یاوریان و نیک اختر در پژوهش خود نشان دادند که ميزان سلامت روانی زنان گروه آزمايشی به واسطه تمرینات هوازی به طور معني­دار ی بهبود يافته بود. امیر نژاد و همکاران (1387) نیز در پژوهشی نشان دادند که بعد 8 هفته تمرین كاهش معني دار درعلايم جسماني، افسردگي، اختلال در كاركرد اجتماعي دانشجویان به وجود آمده و باعث بهبودي سلامت عمومي آن ها شده بود. همچنین لافورگ [1]   و رابرت [2] و همکاران (1999) و مک کارتنری نی [3] (2000)، در تحقیقاتی نشان دادند که فعاليت های بدنی سبب بهتر شدن شاخصهای زندگی از جمله اختلالات روانی ، افسردگی خستگی و سلامت عاطفی و ......... می شود و در سرزندگی و شادابی زندگی فرد نقش بسيار مهمی دارد.

بنابراین از آنجائیکه سلامت عمومي افراد يكي از عوامل مهم و مؤثر در عمومی شناسي سازماني و روابط انساني است اغلب پژوهش هاي 30 سال اخير به بررسي فشارهاي عمومی ناشي از كار اختصاص يافته اند. امروزه اين نكته آشكار شده است كه بسياري از بيماريهاي متداول پيش از آنكه ناشي از ميكروب ها و ويروس ها باشند بر اثر نداشتن سازش و ايجاد فشار به وجود مي آيند. فشار عمومی ممكن است به صورت عصبانيت، اضطراب، حساسيت نقش، افكار بيهوده و حتي بيماريهاي جسمي ظاهر گردد كه اين عوامل بر اعتماد به نفس و عملكرد افراد تأثير مخرب دارد. يكي ديگر از دلايل توجه به مسأله سلامت عمومي اين است كه تقريباً هيچ فردي از گرفتار آمدن بيماري عمومی مصون نيست و بيماري عمومی هم استثناء نمي شناسد. در اين عصر بيشتر از هر زمان ديگر افراد در معرض فشارهاي عصبی- روانی قرار گرفته اند. هر انساني تمايل ذاتي به كسب احترام و ارزش و قبول از طرف ديگر را دارد. اگر اين نياز بر آورده نشود دچار تنش، اضطراب و به بياني استرس و يا فشار عصبي و عمومي مي گردد (میلانی، 1374).

لذا در این تحقیق پژوهشگر جهت رویارویی با اختلالات سلامت عمومی که تمام طبقات جامعه به نوعی از آن رنج می برند در پی آن است که، باتوجه به اینکه ورزش یکی از راه های مناسب و موثر جهت بهبود این بیماری ها می باشد، دریابد که کارکنان دارای ناراحتی های روانی که در برنامه تمرین هوازی (دویدن) شرکت می کنند در مقایسه با کارکنانی که در این برنامه شرکت نمی کنند ، از لحاظ این تفاوت در چه سطحی هستند. با توجه به مطالب گفته شده محقق به دنبال بررسی تأثیر هشت هفته تمرینات منظم هوازی بر سلامت عمومی کارکنان مرد شرکت فولاد خوزستان می باشد، تا روشن نماید که آیا تمرینات هوازی منظم تاثیری بر سلامت عمومی دارد؟

روش تحقیق

آزمودنی ها

آزمودنی های این تحقیق 60 نفر از کارمندان شرکت فولاد در محدوده سنی 25 تا 30 سال بودند که به صورت تصادفی ساده انتخاب و به دو گروه 30 نفری تجربی و کنترل اختصاص داده شدند. لازم به یادآوری است که آزمودنی ها همگی مرد غیر ورزشکار بودند و هیچ گونه سابقه ورزشی منظمی در طول پنج سال گذشته (حسب بیان آنها در اطلاعات پرسشنامه) نداشتند.

ابزار اندازه گیری تحقیق

1- پرسشنامه سلامت عمومی GHQ-28[4] : این پرسشنامه ازچهارخرده مقیاس که هر کدام دارای 7 پرسش است ، تشکیل شده است که عبارتند از نشانه های جسمانی ، اضطراب ، اختلال در کارکرد اجتماعی و افسردگی. به هر یک از مولفه های چهار گانه یک نمره و به کل پرسشنامه یا 28 پرسش نیز یک نمره تعلق می گیرد . بدین ترتیب ، این مقیاس پنج نمره جداگانه بدست می دهد . از لحاظ پاسخ گویی به پرسش ها ، آزمودنی باید با توجه به وضعیت سلامت خود از یک ماه گذشته تا زمان حال ، با استفاده از مقیاس پنج درجه ای لیکرت به تکمیل پرسشنامه بپردازند. شهرجردی و همکاران(1388) در تحقیقی تحت عنوان بررسی تأثیر تمرینات هوازي بر فاکتورهاي متابولیک، کیفیت زندگی و سلامت روان زنان دیابتی نوع 2 از اين پرسشنامه استفاده نمودند كه میزان پایایی این پرسش نامهr=%92 ، همچنين براساس ضریب آلفاي کرونباخ پايايي پرسشنامه در پژ‍وهش حاضر r=%87 به دست آمد.

2- تردمیل و ضربان سنج پلار: ساخت کشور مالزی و با مارک ماتریکس [5] تنتوری [6] : ضربان قلب آزمودنیها در حالت استراحت و در حین تمرین بوسیلة ضربان سنج پلار [7] اندازه گیری شد. بخش حسگر واقع در بند این دستگاه روی سینه آزمودنی قرار گرفته و تا حدی که برای آزمودنی ایجاد ناراحتی و مزاحمت نکند کشیده می شد. فرستنده ضربان سنج به طور اتوماتیک وقتی روی پوست بدن قرار می گرفت شروع به کار می کرد و علائم را به ساعت مچی مخصوص ارسال می نمود و همزمان تعداد ضربان قلب فرد در فرم مخصوص به طور مرتب ثبت می شد. اندازه گیری ظرفیت هوازی آزمودنی ها با این دستگاه انجام شد.

نوع تحقیق

این تحقیق از نوع نیمه تجربی و علی پس از وقوع به صورت طرح پیش آزمون و پس آزمون در دو گروه تجربی و کنترل می باشد. به این صورت که نمره آزمودنی ها پس از پر کردن پرسشنامه در پیش آزمون ثبت و به عنوان نمره پیش آزمون در نظر گرفته شد. لازم به ذکر است افرادی که بیشترین نمره سلامت عمومی در پیش آزمون کسب نمودند به عنوان نمونه آماری انتخاب و در قالب دو گروه تجربی و کنترل جای داده شدند.

روشهای اندازه گیری و نحوة انجام کار :

در این پژوهش، ابتدا مشخصات آزمودنی ها در برگه مشخصات فردی ثبت شده و پرسشنامه ها به عنوان نمره ثبت شده در مرحله پیش آزمون توسط آزمودنی ها تکمیل گردید. پس از آن برنامه ورزشی منتخب هوازی به مدت 8 هفته اجرا شد. این برنامه شامل 3 جلسه در هفته به مدت یک ساعت با گرم کردن به مدت 10 دقیقه، دویدن با شدت 60 تا 75 درصد HRR (نرخ ذخیره ضربان قلب) بر روی تردمیل به مدت 20 دقیقه، 5 تا 10 دقیقه ریکاوری فعال [8] ، تکرار دورة تمرینی به مدت 20 دقیقه و سرد کردن به مدت 5 تا 10 دقیقه بود. لازم به ذکر است که زمان اجرای تمرین در طول برنامه مشابه و از ساعت 8 تا 9 بعد از ظهر بود. (شارکی ترجمه ژاله دوست و دهخدا،1387). برنامه های جلسات تمرینی در ابتدا با شدت 60 درصد حداکثر ضربان قلب بود و به تدریج شدت تمرین به 75 درصد حداکثر ضربان قلب رسید.

روش آماری

جهت تجزیه و تحلیل آماری در این تحقیق، از میانگین و انحراف معیار به عنوان آمار توصیفی استفاده گردید. پیش از بررسی داده­ها از آزمون کلموگروف اسمیرنوف برای بررسی توزیع نرمال داده­ها و از آزمون لون برای برابری واریانس­ها استفاده گردید. بعد از بررسی توزیع نرمال داده­ها و برابری واریانس­ها از آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیری جهت مقایسه نتایج پیش آزمون و پس آزمون گروه کنترل وتجربی در این روش نمره خرده مقیاس های سلامت عمومی که پس آزمون به دست آمده است با نمره هایی که پیش آزمون حاصل شده است وارد تحلیل کوواریانس می گردد. تحلیل کوواریانس چند متغیری به ارزیابی این موضوع می پردازد که آیا پس از تعدیل نمره های پیش آزمون سلامت عمومی از نمره های پس آزمون تفاوت معنی داری از لحاظ سلامت عمومی میان گروه های انتخاب شده در پژوهش باقی می ماند یا خیر ؟ همچنین سطح معنی داری برای تمام تحلیل ها آماری p<0.05 در نظر گرفته شد.

نتایج

جدول 1 مربوط به مشخصات توصیفی متغیر سلامت عمومی در دو گروه کنترل و تجربی می باشد.

جدول1. وضعیت میانگین و انحراف استاندارد متغیر سلامت عمومی در دو گروه کنترل و تجربی

متغيرها

گروه

مرحله

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

سلامت عمومی

کنترل

پیش آزمون

30

82/38

32/4

پس آزمون

30

14/38

11/5

تجربی

پیش آزمون

30

12/40

52/3

پس آزمون

30

62/35

96/3

همانطور که در جدول مشاهده می شود میانگین گروه تجربی از پیش آزمون تا پس آزمون کاهش یافته و این نشان دهنده تاثیر تمرین بر سلامت عمومی بوده است. همچنین تاثیر تمرین نیز بر مولفه های سلامت عمومی به جز مولفه اختلال در کارکرد اجتماعی مثبت بوده است. (نشانه جسمانی: میانگین پیش آزمون: 10.54، پس آزمون: 8.11؛ اضطراب، میانگین پیش آزمون: 9.86، پس آزمون:8.06؛ اختلال در کارکرد اجتماعی: میانگین پیش آزمون: 13.06، پس آزمون: 11.92و افسردگی: میانگین پیش آزمون: 7.26، پس آزمون: 7.31).

جدول 2 مربوط به تفاوت بین گروه تجربی و کنترل از لحاظ نمره سلامت عمومی می باشد.

نتایج تحلیل کوواریانس متغیرسلامت عمومی بین گروه کنترل و تجربی

P Value

F

میانگین مجذور واریانس

مجموع مجذورات

درجه آزادی

متغیر

000/0

16/93

45/756

45/756

1

بین گروهی

   

12/8

56/611

59

درون گروهی

     

68204

60

کل

همانطور که در جدول 2 مشاهده می شود با توجه به مقدارآماره آزمون F= 93.16 در سطح P= 0.000 بین دو گروه از لحاظ سلامت عمومی تفاوت معناداری وجود دارد. این تفاوت به نفع گروه تجربی می باشد. همچنین بین گروه تجربی و کنترل در مولفه نشانه جسمانی (F= 12.56, P= 0.004 )، اضطراب (F= 54.15, P= 0.000 )، افسردگی (F= 8.07, P= 0.011 ) تفاوت معناداری مشاهده شد. اما در مولفه اختلال در کارکرد اجتماعی (F= 1.86, P= 0.112 ) تفاوت معنادار نبود. در کل نتایج تحقیق نشان داد که در مولفه های نشانه جسمانی، اضطراب، افسردگی بین هر دو گروه تفاوت معنی داری وجود دارد، و این تفاوت به نفع گروه تجربی بود. اما در مولفه اختلال در کارکرد اجتماعی هیچ تفاوت معناداری بین هر دو گروه مشاهده نشد.

برای بهتر نشان دادن تنایج گروه ها نمودار زیر ارائه شده است.

بحث و نتیجه گیری

هدف از این تحقیق بررسی تاثیر هشت هفته تمرین منظم هوازی بر روی میزان سلامت عمومی کارکنان فولاد خوزستان می باشد . نتایج تحقیق حاضر نشان می دهد ، گروهی که تمرین هوازی انجام داده اند حداقل در یکی از اختلالات عمومی دچار بهبودی شده اندو علت این بهبودی را می توان به تغییراتفیزیولوژیکی نسبت داد. آنچه که مشخص است اینکه نمونه آماری توانسته از تمرینات هوازی تاثیر بپذیرد وسلامت عمومی ، نشانه های جسمانی ،افسردگی و اضطرابشان بهبود پیدا کند در حالی که در متغیر اختلال در کارکرد اجتماعی هیچ گونه تغییری حاصل نشده است و علت عدم تاثیر پذیری را چنین می توان توجیه کرد که تغییر در کارکرد اجتماعی نیاز به مدت زمان طولانی دارد که فرد بتواند کارکرد اجتماعی از دست رفته خود را پیدا کند و از آنجایی که مدت زمان تمرین دو ماه بیشتر نبوده پس تمرین هوازی روی این متغیر نتوانسته تاثیر گذار باشد.

در تبیین یافته های این پژوهش و تأثیر ورزش هوازی بر سلامت عمومی ، نتایج این تحقیق با نتایج یاوریان و

77

نیک اختر (1387) که در تحقیقی به بررسی اثرات تمرينات هوازی بر ميزان سلامت عمومی زنان شهر اروميه پرداختند و نشان می دهد که تمرین هوازی بر روی سلامت عمومی گروهی که تمرین هوازی انجام داده اند تاثیر مثبت دارد و با تحقیق سردار و همکاران (1387) که به بررسی تأثيرتمرين هاي ورزشي هوازي برسلامت عمومی، ابعاد نشانه هاي بدني، اضطراب وبي خوابي، کارکرد جتماعي وافسردگي در بيماران ديابتي نوع ۲ پرداختندو با تحقیق ولی زاده (1385) در تحقیقی بررسی تأثیر هشت هفته تمرینات هوازی بر میزان سلامت عمومی (افسردگی ، اضطراب ، شکایت جسمانی، کارکرد اجتماعی ) دانشجویان پسر دانشگاه شهید چمران اهواز پرداخت و تحقیق شهرجردی و همکاران(1388)که به بررسی تأثیر تمرینات هوازي بر فاکتورهاي متابولیک، کیفیت زندگی و سلامت عمومی زنان دیابتی نوع پرداختند و نشان دادند که بین میانگین داده هاي پیش آزمون و پس آزمون سلامت عمومی گروه هوازي اختلاف معنی داري وجود دارد همخوانی دارد. براسناهان و همکاران (2004) در بررسی رابطه ی بین فعالیت بدنی و سلامت روان به این نتیجه رسیدند که فعالیت بدنی به عنوان متغیری مهم در بهبود سلامت افراد می باشد . ایوان و همکاران (2004) در تحقیقی دیگر با عنوان ارائه یک تمرین موثر برای بهبود سلامت روان به این نتیجه رسیدند که 24 ساعت تمرین هوازی در بهبود سلامت روان افراد موثر بوده است. گاسکو (2004) نیز در تحقیق خود نشان داد که تمرینات هوازی به عنوان فاکتوری موثر در کاهش افسردگی و اظطراب می باشد . هریسون وهمکاران (2005) سطوح فعالیت بدنی را در میان افراد سالم شمال غرب انگلستان؛ در رابطه با فاکتور های مهم سلامت عمومی مورد بررسی قرار دادند و نتیجه گرفتند که فقدان فعالیت بدنی با سلامت عمومی ضعیف و بیشینه ای از بیماری های مزمن شایع مرتبط است. دان و همکاران (2001) تحقیقی آزمایشی و شبه آزمایشی تحت عنوان میزان فعالیت بدنی بر روی نتایج افسردگی و اضطراب انجام دادند. نتایج این تحقیق در گروه شبه آزمایشی نشان داد که شدت تمرین شدید، متوسط و سبک با کاهش علائم افسردگی مرتبط است . همچنین گروه آزمایشی و شبه آزمایشی که تمرینات مقاومتی و هوازی را انجام داده بودند علائم افسردگی کمتری داشتند. نتز و همکاران (2005) براساس برخی از تئوری های روان شناختی- اجتماعی در تاثیر فعالیت بدنی بر سلامتی توضیح داد. ساگاتون و همکاران (2005) دلیل بهتر بودن عملکرد اجتماعی در افرادی که در فعالیت بدنی شرکت می کنند را این می داند که فعالیت بدنی و ورزش فرصت تعاملات اجتماعی را افزایش داده و مهارتهای اجتماعی را توسعه می دهد و به دلیل ایجاد شبکه های اجتماعی وسیع تر، بسیار بر سلامت عمومی و حفاظت فرد در برابر افسردگی تاثیر دارد. براساس نظریات متعددی شرکت در فعالیت های بدنی منظم فرد را به حس ماهر بودن و افزایش اعتماد به نفس می رساند و حمایت های اجتماعی را افزایش می دهد. طبق اکثر الگوهای حمایتی کارکرد کلی حمایت اجتماعی سبب افزایش سلامت روان شناختی و جسمانی فرد دریافت کننده حمایت می گردد. حمایت اجتماعی از طریق ایجاد احساس های تعلق، عزت نفس، تائید و تحسین، مورد احترام بودن و غیره اثرات متنوعی را در رفع مشکلات افراد و امنیت خاطر آنان دارد و در کل سلامت عمومی آنان را بهبود می بخشد و ورزش و فعالیت بدنی که باعث افزایش   vo2 max شده با ایجاد این حمایت ها و تعاملات؛ کارکرد اجتماعی مطلوبی را ایجاد می کند .

نتیجه گیری کلی

نتایج تحقیق حاضر نشان می دهد ، گروهی که تمرین هوازی انجام داده اند حداقل در یکی از اختلالات عمومی دچار بهبودی شده اندو علت این بهبودی را می توان به تغییرات فیزیولوژیکی نسبت داد. آنچه که مشخص است اینکه نمونه آماری توانسته از تمرینات هوازی تاثیر بپذیرد وسلامت عمومی ، نشانه های جسمانی ،افسردگی و اضطرابشان بهبود پیدا کند در حالی که در متغیر اختلال در کارکرد اجتماعی هیچ گونه تغییری حاصل نشده است و علت عدم تاثیر پذیری را چنین می توان توجیه کرد که تغییر در کارکرد اجتماعی نیاز به مدت زمان طولانی دارد که فرد بتواند کارکرد اجتماعی از دست رفته خود را پیدا کند و از آنجایی که مدت زمان تمرین دو ماه بیشتر نبوده پس تمرین هوازی روی این متغیرنتوانسته تاثیر گذار باشد. 

غلامرضا احمد نیا/کارشناس ارشد تربیت بدنی و علوم ورزش/هیات پزشکی ورزشی استان خوزستان

منابع

McCartney Neial. (2000). "Roleof resistance training in heart disease", J Med and science in sport and exercise (10) :PP:369-402.

Leforge – Robert G, and et al. (1999). "Stage of regular exercise and health related quality of life ", preventive medicin and international devoted to practice and thory Apr, 28(4).

Brosnahan, G., Steffen, L. M., Lytle, L., patterson, G., Boostrom, A. (2004). The relation beween physical activity and health among Hispanic and non- Hispanic white adolescents white adolescents. Arch Pediatr Adolescent Medicine,158(8), 818-23.

Harrison, R. A., Eduff, Mc. P., Edwards, R. (2005). Planning to win: Health and lifestyles associated with physical activity amongst 15,423 adults. The Royal Institute of Public Health Published by Elsevier.

Dunn, A. L., Trivedi, M. H., O'Neal, H. A. (2001). Physical activity dose-response effects on outcomes of depression and anxiety. Medicine & Science in Sports & Exercise, 3(6), 587–597.

Netz, Y., Meng-jia, Wu., Becker, J., Gershon, T. (2005). Physical activity and psychological well-being in advanced age: A meta-analysis of intervention studies. American Psychological Association, 20(2),  272-284.

Sagatoun, A., Sgaard, A, G., Bjertness, E., Selmer, R., Heyerdahl, S. (2007). The association between weekly hours of physical activity and mental health: A three-year follow-up study of 15–16-year-old students in the city of Oslo, Norway. Bmc Public Health, 7(1), 155.

Gaszkow, S. M. (2004). Effect of exercise on anxiety and mood. Department of Psychology, 38(4), 611-20.

منبع تهیه کننده

http://www.ifsm.ir/?view=NewsAgencyDetail&newsID=23362

Back to top