نخستین وبسایت تربیت بدنی وعلوم ورزشی

betrool

رشد بهنجار پيش از تولد

فرآيند نمو از لحظهٔ تشکيل نطفه آغاز مى‌شود. رشد اوليه دقيق بوده، عوامل ژنتيکى آن را تنظيم مى‌کنند. بنابراين ژن‌ها جنبه‌هاى مختلف رشد طبيعى يا نابهنجارهاى مادرزادى را تعيين مى‌کنند. هم‌زمان با نمو روياني، جنين نسبت به عوامل محيطى در رحم مادر حساس مى‌شود. اين محيط شامل کيسه‌اى است که جنين در آن رشد مى‌کند و علاوه بر اين مواد غذايى‌ که از طريق گردش خون مادر به جنين مى‌رسد. برخى از عوامل محيطى از قبيل فشارهاى غيرطبيعى خارجى که به شکم مادر وارد مى‌شود يا ورود برخى از ويروس‌ها و داروها در جريان خون مادر براى جنين بسيار زيان‌آور است. عوامل ديگر مانند رسانيدن مواد غذايى مناسب، سبب رشد جنين مى‌شود.

 

عوامل محيطى مى‌توانند به‌طور مثبت يا منفى بر نمو و باليدگى مؤثر مى‌باشند.

 

فرآيند نمو و رشد در محيطى که باعث شکوفايى بيشينهٔ خصلت‌هاى بالقوهٔ ژنتيکى باشد به‌طور طبيعى پيش مى‌رود، ليکن امکان دارد جنين داراى رشد نابهنجار نيز باشد يا اينکه تحت تأثير عوامل محيطى آسيب ببيند. اين امر احتمال دارد باعث جلوگيرى از عملکرد طبيعى نوزاد در زندگى اوليه شود و بعدها عدم مشارکت کامل او در مورد توانايى‌هاى حرکتى و مهارتى فراهم سازد، لذا براى شناسايى کامل نوزاد ابتدا بايستى فرآيند کامل رشد جنين را شناخت. علاوه بر اين بايد عوامل محيطى را که به نوعى بر رشد جنين اثر مى‌گذارد شناسايى کرد. افراد فعال و متحرک حاصل عوامل ارثى و محيطى‌ هستند که دائماً در زندگى آنها مؤثر است. با دستيابى به دانش مذکور مى‌توان خطرهاى تهديد‌کننده را براى افراد در حال رشد کاهش داد و براى آنها فعاليت‌هايى را که احتمالاً داراى محدوديت‌هاى ژنتيکى يا حرکتى است، تجويز نکرد.

انواع رشد

 

 رشد رويانى

رشد با ترکيب سلول نر و ماده آغاز مى‌شود؛ اما عوامل ارثى و ژنتيکى موجود تازه، چگونه تعيين شده، شکل مى‌گيرد؟

 

شکل‌گيرى‌ سلول‌هاى جنسى:

 

اطلاعات ژنتيکى که رنگ چشم و مو، پتانسيل قد و ساختار اسکلتى و بسيارى از خصلت‌هاى ديگر فرد را تعيين مى‌کند، در ژن‌ها به‌صورت مولکول‌هاى DNA (اسيد دى اکسى ريبو نکلوئيک) است. ژن‌ها روى کروموزم‌ها و کروموزم‌ها به شکل رشته‌هاى باريک در داخل هستهٔ سلول قرار گرفته‌اند. انسان ۲۳ جفت کروموزم در کليهٔ سلول‌هاى خود دارد، به‌غير از سلول‌هاى جنسى که در هنگام شکل‌گيرى از طريق نوع کاهش کروموزمى به‌نام ميوز تکثير مى‌شوند؛ يعنى هر سلول جنسى به دو سلول مشابه تقسيم مى‌شود و فقط يک کروموزم از ۲۳ جفت کروموزم به سلول‌هاى جنسى تکثير شده مى‌رود. اينکه کدام يک از آنها به هر سلول جديد مى‌رود شانسى و تصادفى است، لذا احتمال بروز تفاوت‌هاى زيادى در فرزندان هر زوج وجود دارد. موقعى که سلول نر و ماده ترکيب شدند هريک از والدين فقط ۲۳ کروموزم در سلول نطفه سهيم هستند که در اين صورت دوباره سلول بارور شده جمعاً داراى ۲۳ جفت کروموزم (۴۶ عدد) خواهد شد. در صورتى که بدانيم بر روى هر کروموزم ۳۰ هزار ژن يا بيشتر وجود دارد ديگر تعجب نخواهيم کرد که هر انسانى منحصر به فرد است.

 

نمو سلول بارور شده و تمايزپذيرى:

 

ژن‌ها رشد دائمى رويان را در يک الگوى قابل پيش‌بينى و دقيق هدايت مى‌کنند. سلول تخم يا زيگوت ابتدا به دو سلول تقسيم مى‌شود و سپس چهار، هشت و همين‌طور افزايش پيدا کرده که به آن تقسيم ميتوز گويند. در اين نوع تقسيم سلولى تمامى ۲۳ جفت کروموزم به سلول‌هاى بعدى منتقل مى‌شوند. حدوداً بعد از چهار روز تودهٔ سلولى کروى شکلى به نام بلاستوسيست تشکيل مى‌شود در اين هنگام بلاستوسيست در حدود ۶۰ سلول دارد. از اين تعداد ۵ سلول تودهٔ سلول مرکزى يا داخلى را تشکيل مى‌دهند. تودهٔ سلولى بلاستوسيست موقعى که ۵ تا ۶ روز از عمرش مى‌گذرد در ديوارهٔ رحم به نوعى کاشته مى‌شود.

 

تودهٔ سلولى داخلى با ادامهٔ تقسيمات خود تشکيل سه لايه از بافت‌ها را مى‌دهد و هم‌زمان سلول‌هاى جديد نقل مکان مى‌کنند. اين سه لايه عبارتند از لايهٔ دروني، لايهٔ ميانى و لايهٔ خارجى که منشأ پيدايش کليهٔ بافت‌هاى بدن هستند. لايهٔ خارجى پوست بدن، ميناى دندان‌ها، بافت عصبى و بخش‌هاى غدد مختلف و قسمت‌هايى از گيرنده‌هاى حسى را تشکيل مى‌دهد. لايهٔ درونى منشأ پوشش خارجى ساختارهاى مختلف بدن نظير لاله گوش و شنوايي، حنجره، مثانه، رحم و پروستات است. ساير بافت‌ها و اندام‌هاى مختلف بدن از لايه‌ٔ ميانى منشأ مى‌گيرند. اين بافت‌ها شامل ماهيچه‌ها، خون، کليهٔ بافت‌هاى پيوندي، دندان‌ها، کرتکس آدرنال (adernal cortex) قشر سورنال و اسکلت بدن است (تيميراس، ۱۹۷۲). فرآيند تفکيک و تمايز سلول‌ها و تشکيل بافت‌ها و اندام‌هاى بدن را تمايزپذيرى مى‌نامند.

 

به‌طور کلى طى ۸ هفته اول بعد از عمل لقاح تمايزپذيرى سلول‌ها و تشکيل اندام‌هاى مختلف بدن صورت مى‌گيرد.

 

تشکيل بافت‌ها و اندام‌هاى مختلف بدن در زمان‌هاى قابل پيش‌بينى انجام مى‌شود. اندام‌ها شکل گرفته، تپش قلب در هفتهٔ چهارم شروع مى‌شود. چشم‌ها، گوش‌ها، بيني، دهان، انگشتان و پنجه‌هاى پا در حدود ۸ هفتگى شکل مى‌گيرند. موجود زنده دورهٔ رويانى خود را مى‌گذراند و اين دوره (از هفته دوم تا هفتهٔ هشتم) مرحلهٔ رويانى ناميده مى‌شود.

 رشد جنينى

دورهٔ بعد از مرحلهٔ رويانى را مرحلهٔ رشد جنينى مى‌نامند. در اين دوره نمو با ادامهٔ تمايزپذيرى سلول‌هاى جنين همراه است و به ظرفيت‌هاى عملى خود مى‌رسد. ادامهٔ نموِ اندام‌ها و بافت‌ها مختلف، به دو صورت انجام مى‌شود: يک افزايش تعداد سلول‌ها مانند بافت‌هاى خون، استخوان و جگر و ديگرى افزايش حجم سلول‌ها مانند سلول‌هاى مغز و شش‌ها، اگر نقاط عطف فرآيند نمو را به‌دقت بررسى کنيم ملاحظه خواهيم کرد که نمو در دو جهت رخ مى‌دهد؛ يکى از جهت سر به دم يا پا به نام سفالو کودال؛ بدين معنى که ساختارهاى سر و صورت سريع‌تر از بالاتنه نمو مى‌کنند و همين‌طور بالاتنه از اندام‌هاى پائين از نظر نمو جلوتر است. در همين حال جهت ديگر نمو از مرکز بدن به سمت خارج است؛ بدين معنى که رشد تنه جلوتر از قسمت‌هاى نزديک اندام‌ها و به‌مراتب سريع‌تر از بخش‌هاى پايانى اندام‌ها است.

 

اگرچه سلول‌ها در طى نمو خود شکل‌پذير شده، عملکرد اختصاصى خود را به‌دست مى‌‌آورند، برخى از سلول‌ها داراى کيفيت عجيبى به نام شکل‌پذيري هستند؛ يعنى اين قابليت که مى‌توانند عملکرد جديدى ايجاد کنند. در صورتى که برخى از سلول‌ها در يک سيستم صدمه ببينند، سلول‌هاى باقى‌مانده تحريک‌ شده نقش سلول‌هاى صدمه‌ديده را اجراء مى‌کنند. سلول‌هاى بافت عصبى درجهٔ بالايى از خاصيت شکل‌پذيرى را دارند، لذا ساختار ترکيب شيميايى و عملکرد آنها قبل و بعد از تولد قابل تغيير است.

عوامل محيطى و نمو قبل از تولد

خصلت‌هاى زيادى در محيط جنين وجود دارد که مى‌تواند بر نمو آن اثر بگذارد و اين اثر ممکن است مثبت يا منفى باشد. سيستم تغذيه يکى از اين عوامل محيطى است که بيشترين اثر را بر رشد جنين دارد. لذا دانستن چگونگى تغذيهٔ جنين بسيار کمک‌کننده است.

 

 تغذيهٔ جنينى

تغذيهٔ جنين. از نظر ساختاري، عضو رابط براى تغذيهٔ جنين جفت (placenta) است. اين شبکه مويرگى در مراحل اوليهٔ رشد روياني، از قشر خارجى آن و بافت مادرى ساخته مى‌شود. جفت در واقع از دو جدار موازى که توسط خون مادرى پر شده است تشکيل مى‌شود. شبکه‌هاى پنجه‌اى‌شکل در اين بخش کشيده شده‌اند و از اين طريق سطح تبادل مواد را بين مادر و جنين افزايش مى‌دهند. خون جنين از طريق بند ناف به داخل شبکه پنجه‌اى‌شکل جريان پيدا مى‌کند. خون مادر از طريق جفت وارد شبکه پنجه‌اى شکل شده، فضاى آنجا را پر مى‌کند. تبادلات تنفسى و تغذيه‌اى به شکل پخش شده بين خون جنين که در شبکهٔ مويرگى پنجه‌اى‌شکل جريان دارد و خون مادر که در فضاى اطراف آن در جريان است، رخ مى‌دهد و در اين حالت اين دو جريان خون مستقيماً در هم آميخته نمى‌شوند. يکى از تبادلات مهم، تبادل اکسيژن از خون مادر به خون جنين و اکسيد کربن از خون جنين به خون مادر است که سپس از طريق جريان تنفسى مادر دفع مى‌شود. مواد غذايى که از طريق جفت به جنين منتقل مى‌شود، شامل مواد ذيل است:

 

پروتئين‌ها؛ آمينواسيدها؛ پلى‌پپتيدها؛ کربوئيدارت‌ها؛ آب؛ يون‌ها و مواد غيرآلى (سديم، پتاسيم، آهن و غيره)؛ ويتامين‌ها.

 

مواد زائد و دفعى از متابوليسم (سوخت و ساز) جنين به همين طريق خارج مى‌شود.

 وضعيت بهداشتى مادر

وضعيت بهداشتى مادر. نيازهاى زن باردار زياد است که در بين آنها مى‌توان موارد ذيل را نام برد:

 

۱. افزايش نيازهاى مربوط به انرژي؛

 

۲. افزايش نيازهاى مربوط به تغذيه و مواد غذايي؛

 

۳. افزايش اکسيژن مصرفي؛

 

۴. افزايش عملکرد قلبى - تنفسى (مالينا و بوچارد، ۱۹۹۱).

 

جنينِ در حال رشد به انرژي، مواد غذايى و اکسيژن نياز دارد. چنانچه در تدارک اين مواد کمبودى وجود داشته باشد، بين مادر و جنين براى اين ذخاير محدود، رقابت پيش مى‌آيد تا اينکه به نفع جنين به پايان مى‌رسد.

 

بانوانى که در وضعيت اقتصادى - اجتماعى پائين قرار دارند عموماً نسبت به آنهايى که از وضعيت بالايى برخوردار هستند، فرزندانى را به دنيا مى‌آورند که از نظر وزن سبک‌تر هستند. قابل توجه است که نوزادان با وزن کمتر در مقابل امراض، عفونت و مرگ‌هاى چند هفته‌ٔ اول زندگي، بيشتر در معرض خطر قرار مى‌گيرند. اگرچه وزن نوزاد به‌طور کلى مربوط به تغذيهٔ مادر و جنين است، ليکن وضعيت بهداشتى و سلامتى مادر نقش مهمى در رشد پيش از تولد دارد. مادرى که در شرايط بهداشتى مناسب، زندگى مى‌کند و از نخستين روزهاى باردارى تحت مراقبت‌هاى لازم قرار مى‌گيرد بهتر از مادرى که در وضعيت بهداشتى نامناسب قرار دارد مى‌تواند انرژى لازم، مواد غذايى و اکسيژن جنين خود را تأمين کند. او همچنين کمتر در معرض خطر بيمارى‌ها و عفونت‌هايى که ممکن است روى فرزندش اثر بگذارد، قرار دارد.

Back to top
ردیاب آنلاین خودرو ردیاب خودرو